Spadek w Niemczech – formalności, dokumenty i najważniejsze terminy

Spadek po osobie mieszkającej w Niemczech może obejmować nie tylko mieszkanie, oszczędności czy samochód, ale również kredyty, niezapłacone rachunki oraz inne zobowiązania. Dla spadkobiercy mieszkającego w Polsce dodatkowym utrudnieniem bywają niemieckie procedury, dokumenty w języku obcym oraz konieczność kontaktu z sądem spadkowym, bankiem lub innymi instytucjami.

Od czego zacząć postępowanie spadkowe w Niemczech, jakie dokumenty przygotować i kiedy potrzebny może być niemiecki Erbschein albo Europejskie Poświadczenie Spadkowe?

Spadek w Niemczech – jakie prawo ma zastosowanie?

W sprawach spadkowych o charakterze międzynarodowym samo obywatelstwo zmarłego nie zawsze przesądza o tym, jakie prawo będzie stosowane.

Zgodnie z unijnymi zasadami podstawowe znaczenie ma zazwyczaj miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci. Jeżeli więc obywatel Polski przez dłuższy czas mieszkał i prowadził swoje życie w Niemczech, postępowanie może podlegać prawu niemieckiemu.

Spadkodawca może jednak w testamencie dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada. Oznacza to, że obywatel Polski mieszkający w Niemczech może w określonych sytuacjach wskazać prawo polskie jako właściwe dla dziedziczenia. Każdorazowo trzeba jednak sprawdzić treść testamentu oraz okoliczności życia zmarłego.

Od czego zacząć sprawę spadkową w Niemczech?

Pierwszym krokiem powinno być ustalenie podstawowych informacji dotyczących zmarłego i pozostawionego przez niego majątku.

Należy sprawdzić przede wszystkim:

• gdzie zmarły mieszkał przed śmiercią,
• czy pozostawił testament lub umowę spadkową,
• kto należy do kręgu potencjalnych spadkobierców,
• czy posiadał nieruchomości, rachunki bankowe lub udziały w firmach,
• czy pozostawił kredyty, zaległości podatkowe lub inne długi,
• czy w Polsce albo w Niemczech rozpoczęto już postępowanie spadkowe.

Istotne może być również ustalenie, czy spadkodawca był w związku małżeńskim, posiadał dzieci oraz czy wcześniej dochodziło do rozwodu, adopcji albo zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej.

Jakie dokumenty mogą być potrzebne?

Zakres wymaganych dokumentów zależy od konkretnej sprawy. Najczęściej należy przygotować:

• akt zgonu spadkodawcy,
• akt urodzenia spadkobiercy,
• akt małżeństwa lub dokument potwierdzający rozwód,
• testament albo umowę spadkową,
• dokument tożsamości spadkobiercy,
• informacje o ostatnim miejscu zamieszkania zmarłego,
• dokumenty dotyczące nieruchomości,
• korespondencję z niemieckim sądem lub urzędem,
• dokumenty bankowe,
• informacje o zobowiązaniach i długach spadkodawcy.

Polskie dokumenty mogą wymagać przedstawienia w odpowiedniej formie oraz przetłumaczenia na język niemiecki. Nie należy jednak zlecać tłumaczenia całej dokumentacji przed ustaleniem, które dokumenty będą rzeczywiście potrzebne.

Czym jest Erbschein?

Erbschein to niemieckie poświadczenie dziedziczenia wydawane przez sąd spadkowy, czyli Nachlassgericht.

Dokument wskazuje między innymi:

• kto jest spadkobiercą,
• jaki udział w spadku mu przysługuje,
• czy występują ograniczenia dotyczące zarządzania spadkiem.

Erbschein może być potrzebny na przykład przy przejmowaniu rachunku bankowego, zmianie wpisu dotyczącego nieruchomości albo wykazywaniu praw wobec niemieckich instytucji.

Nie w każdej sprawie uzyskanie Erbschein jest konieczne. W niektórych przypadkach prawa spadkobiercy mogą zostać wykazane za pomocą testamentu notarialnego wraz z dokumentem potwierdzającym jego otwarcie. Niemiecki Erbschein albo Europejskie Poświadczenie Spadkowe są jednak powszechnie wykorzystywane do potwierdzania praw do spadku.

Więcej informacji o Europejskim Poświadczeniu Spadkowym

Europejskie Poświadczenie Spadkowe – kiedy może się przydać?

W sprawach obejmujących więcej niż jedno państwo pomocne może być Europejskie Poświadczenie Spadkowe, określane również skrótem EPS.

Dokument może służyć do wykazania statusu:

• spadkobiercy,
• zapisobiercy,
• wykonawcy testamentu,
• zarządcy spadku.

Europejskie Poświadczenie Spadkowe może być wykorzystywane w innych państwach Unii Europejskiej uczestniczących w odpowiednich przepisach bez konieczności przeprowadzania odrębnej procedury uznawania dokumentu.

Może mieć to znaczenie przykładowo wtedy, gdy spadkodawca mieszkał w Niemczech, natomiast część jego majątku znajduje się w Polsce.

Czy spadek w Niemczech obejmuje również długi?

Spadek może obejmować zarówno aktywa, jak i zobowiązania zmarłego. Do spadku mogą należeć między innymi:

• nieruchomości,
• środki na rachunkach bankowych,
• samochody,
• udziały w spółkach,
• przedmioty wartościowe,
• kredyty,
• pożyczki,
• nieopłacone rachunki,
• zaległości podatkowe,
• inne zobowiązania.

Z tego powodu przed podjęciem decyzji dotyczącej spadku warto możliwie dokładnie ustalić jego skład i wartość. Sam fakt, że zmarły posiadał mieszkanie lub środki na koncie, nie oznacza jeszcze, że wartość majątku przewyższa pozostawione długi.

Odrzucenie spadku w Niemczech – jaki jest termin?

Zgodnie z niemieckim prawem spadek co do zasady przechodzi na spadkobiercę, który może następnie podjąć decyzję o jego odrzuceniu.

Podstawowy termin na odrzucenie spadku wynosi w Niemczech sześć tygodni. Termin rozpoczyna się zasadniczo wtedy, gdy spadkobierca dowie się o nabyciu spadku i podstawie swojego powołania.

Jeżeli spadkobierca został wskazany w testamencie, termin nie rozpoczyna się przed poinformowaniem go przez sąd spadkowy o treści rozrządzenia.

W niektórych sytuacjach termin może wynosić sześć miesięcy, między innymi gdy spadkodawca miał ostatnie miejsce zamieszkania wyłącznie poza granicami Niemiec albo spadkobierca przebywał poza Niemcami w chwili rozpoczęcia biegu terminu.

Ze względu na krótki czas na podjęcie decyzji nie należy odkładać analizy dokumentów do chwili pełnego ustalenia wszystkich składników majątku.

Jak odrzucić spadek mieszkając w Polsce?

Spadkobierca mieszkający w Polsce nie zawsze musi osobiście jechać do Niemiec wyłącznie po to, aby złożyć oświadczenie dotyczące spadku.

Przepisy unijne przewidują możliwość złożenia określonych oświadczeń dotyczących przyjęcia lub odrzucenia spadku przed sądem państwa Unii Europejskiej, w którym spadkobierca mieszka, nawet gdy właściwe postępowanie spadkowe prowadzone jest w innym kraju.

Nie oznacza to jednak, że dowolne oświadczenie sporządzone w Polsce będzie automatycznie wystarczające. Konieczne jest zachowanie wymaganej formy oraz dopilnowanie, aby dokument trafił do właściwego organu w odpowiednim terminie.

Testament sporządzony w Niemczech

Jeżeli zmarły pozostawił testament, należy ustalić:

• gdzie dokument został sporządzony,
• czy jest testamentem własnoręcznym czy notarialnym,
• jakie prawo wskazał spadkodawca,
• kto został powołany do dziedziczenia,
• czy ustanowiono zapisy lub wykonawcę testamentu,
• czy istnieją wcześniejsze testamenty,
• czy treść dokumentu nie prowadzi do sporu między spadkobiercami.

Znalezionego testamentu nie należy samodzielnie zatrzymywać ani niszczyć. Dokument powinien zostać przekazany właściwemu sądowi spadkowemu.

Spadek w Niemczech bez testamentu

Jeżeli spadkodawca nie sporządził testamentu, krąg spadkobierców ustalany jest na podstawie dziedziczenia ustawowego.

Znaczenie mają przede wszystkim:

• dzieci i dalsi zstępni,
• małżonek,
• rodzice,
• rodzeństwo,
• dalsi krewni.

Udział małżonka w spadku może zależeć nie tylko od liczby pozostałych spadkobierców, ale również od ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie.

W sprawach rodzin polsko-niemieckich konieczne może być przedstawienie aktów stanu cywilnego pochodzących z obu państw.

Nieruchomość w Niemczech wchodząca w skład spadku

Jeżeli do spadku należy dom, mieszkanie albo działka położona w Niemczech, trzeba ustalić stan wpisów w niemieckiej księdze wieczystej, czyli Grundbuch.

Należy sprawdzić między innymi:

• kto jest wpisany jako właściciel,
• czy nieruchomość jest obciążona hipoteką,
• czy ustanowiono służebności,
• czy istnieją zaległości związane z nieruchomością,
• czy nieruchomość należy wyłącznie do spadkodawcy,
• czy jest przedmiotem współwłasności.

Po wykazaniu praw do spadku konieczne może być dokonanie zmiany właściciela w księdze wieczystej. W takiej sytuacji znaczenie może mieć Erbschein, Europejskie Poświadczenie Spadkowe albo odpowiedni testament notarialny.

Konto bankowe po zmarłym w Niemczech

Bank może zablokować możliwość dysponowania rachunkiem do czasu wykazania, kto jest uprawniony do spadku.

W zależności od sytuacji bank może zażądać:

• aktu zgonu,
• Erbschein,
• Europejskiego Poświadczenia Spadkowego,
• testamentu wraz z dokumentem dotyczącym jego otwarcia,
• dokumentu tożsamości spadkobiercy,
• dodatkowych formularzy bankowych.

Zakres wymaganych dokumentów może różnić się między bankami. Posiadanie pełnomocnictwa udzielonego za życia przez zmarłego również nie zawsze przesądza o możliwości swobodnego dysponowania pieniędzmi po jego śmierci.

Podatek od spadku w Niemczech

Nabycie spadku może wiązać się z obowiązkami podatkowymi. Znaczenie mogą mieć między innymi:

• wartość odziedziczonego majątku,
• stopień pokrewieństwa,
• miejsce zamieszkania spadkodawcy,
• miejsce zamieszkania spadkobiercy,
• położenie składników majątku,
• przysługujące kwoty wolne i zwolnienia.

W sprawach transgranicznych trzeba również sprawdzić obowiązki występujące w Polsce. Nie należy zakładać, że rozliczenie spadku w jednym państwie automatycznie wyczerpuje wszystkie obowiązki w drugim.

Najczęstsze błędy przy dziedziczeniu w Niemczech

Do problemów najczęściej dochodzi wówczas, gdy spadkobierca:

• ignoruje pisma z niemieckiego sądu,
• zbyt późno sprawdza termin na odrzucenie spadku,
• zakłada, że spadek obejmuje wyłącznie majątek,
• nie ustala wysokości zadłużenia,
• podpisuje dokumenty bez zrozumienia ich treści,
• nie sprawdza, czy istnieje testament,
• nie gromadzi dokumentów potwierdzających pokrewieństwo,
• rozpoczyna kilka nieskoordynowanych postępowań w Polsce i Niemczech,
• zamawia niepotrzebne tłumaczenia wszystkich dokumentów,
• nie informuje instytucji o zmianie adresu.

Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje, w których termin na odrzucenie spadku już biegnie, a wartość zobowiązań zmarłego pozostaje nieznana.

Spadek w Niemczech – najważniejsze kroki

Po otrzymaniu informacji o śmierci spadkodawcy warto:

1. zabezpieczyć testament i najważniejsze dokumenty,
2. ustalić ostatnie miejsce zwykłego pobytu zmarłego,
3. sprawdzić, czy rozpoczęto już postępowanie spadkowe,
4. ustalić skład majątku i wysokość zobowiązań,
5. odnotować datę otrzymania informacji o powołaniu do spadku,
6. sprawdzić termin na jego ewentualne odrzucenie,
7. ustalić, czy potrzebny jest Erbschein lub Europejskie Poświadczenie Spadkowe,
8. zgromadzić akty stanu cywilnego i dokumenty dotyczące majątku,
9. zachować całą korespondencję z sądami, bankami i urzędami,
10. nie podpisywać dokumentów, których treść nie jest w pełni zrozumiała.

Podsumowanie

Spadek w Niemczech może wymagać przeprowadzenia czynności przed niemieckim sądem, bankiem, urzędem podatkowym lub sądem wieczystoksięgowym. Najważniejsze jest szybkie ustalenie, czy w skład spadku wchodzą długi oraz czy rozpoczął się już termin na jego odrzucenie.

W sprawach obejmujących Polskę i Niemcy trzeba również ustalić właściwe prawo, odpowiedni organ oraz dokument, za pomocą którego spadkobierca może wykazać swoje prawa. W zależności od okoliczności może to być niemiecki Erbschein, testament wraz z dokumentem jego otwarcia albo Europejskie Poświadczenie Spadkowe.

Opracowanie: Kancelaria MKK – kancelaria-mkk.pl

Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i przedstawia ogólne zagadnienia związane z dziedziczeniem w Niemczech. Nie stanowi porady prawnej ani oceny konkretnej sprawy. Zastosowanie przepisów oraz właściwe terminy mogą zależeć od indywidualnych okoliczności.